English
فارسی
فارسی
English
ژئوفیزیک
مقدمه‌ای بر زلزله
در مورخه 5/10/1382 زلزله‌ای مهیب همراه با فروزش تلالو پرتو خورشید، آرامش را از چشمان مردم صبور و پرتلاش شهرستان بم ربود و فاجعه‌ای انسانی را رغم زد که تاریخ فراموش نخواهد کرد. علیرغم همه تلاش‌ها و از خود گذشتگی‌هایی که گروه‌های امداد و نجات و نهادهای متولی در امداد رسانی و التیام بخشیدن به صانحه دیده‌گان نمودند بیش از 70 در صد از شهر ویران شده و چندین هزار نفر از ساکنان شهر جان باختند. این در حالی بود که هنوز اثرات زلزله‌های مهیب گذشته در کشور مانند زلزله طبس، آوج، بوئین زهرا و ... فراموش نشده بود! اما دو دیدگاه در مورد وقوع زلزله قابل تصور است. از یک نگاه به عنوان پدیده‌ای غیر قابل پیش بینی و جز بلایای طبیعی محسوب می‌شود که هرگونه رویاروی و مقابله با آن غیر ممکن است اما در کنار این دیدگاه تک بعدی و مجرد می‌توان با نگاهی اندیشمندانه و عبرت آموز به این مساله نگاه نمود و راهکارهایی نه برای جلوگیری از وقوع بلکه برای کاهش تلفات و خسارات ارائه نمود. این راهکارها شامل الگوهایی برای مدیریت بحران پس از وقوع زلزله، بررسی سازکار وقوع زلزله و اطلاع رسانی چند ثانیه پس از انتشار اطلاعات وقوع زلزله و ... می‌باشد. 
اما به عنوان یک هشدار و نگاهی به لرزه خیزی فلات ایران...!!
یاد آور وقوع این زلزله‌ها باشیم و هرگز خود و جامعه را آسوده خاطر از آن نبینیم چرا که فلات ایران، بین دوصفحه عربی و اوراسیا که درحال حاضر با سرعت حدود 5/3 سانتی متر در سال به سمت یکدیگر درحرکت هستند، واقع شده است. مرز میان ایران و صفحه اوراسیا را یک زون شکافی تشکیل‌‌ می‌دهد که در شمال ایران واقع شده و از قفقاز در شمال غرب تا کپه داغ درشمال شرق ادامه‌‌ می‌یابد. مرز میان فلات ایران و صفحه عربی را گسل اصلی تراستی زاگرس تشکیل‌‌ می‌دهد.مورفولوژی کنونی فلات ایران و موقعیت آن میان صفحات عربی و اوراسیا، ناشی از باز و بسته شدن دو اقیانوس عظیم به نام‌های پالئوتتیس و نئوتتیس‌‌ می‌باشد. شناخت دقیق لرزه‌خیزی تاریخی، امروزی و گسلش جوان ابزار مهمی برای فهم زمین‌ساخت قاره‌ای فعال است. نقشه رومرکز زمین‌لرزه‌های تاریخی و دستگاهی نشان می‌دهد که ایران بصورت یک زون لرزه‌خیز به پهنایی بالغ بر 1000 کیلومتر از پلاتفرم جنوب اوراسیا در شمال خاور تا صفحه عربی در جنوب باختر ادامه یافته است. فلات ایران بواسطه ویژگی‌هایی همچون گسلش فعال، آتشفشانی (ولکانیسم) جوان و ارتفاع زیاد در میان کمربند کوهستانی آلپ- هیمالیا مشخص است. مطالعات زمین‌ساختی بیانگر تراکم بسیار زیاد گسل‌های جوان و فعال (با مکانیسم غالب معکوس) در فلات ایران است (بربریان  1976و 1979).

نقشه لرزه‌خیزی خاور میانه (1975-2007)

واحد های لرزه‌زمین‌ساختی فلات ایران دگرریختی فعال در ایران،
در سرتاسر یک ناحیه بزرگ و در امتداد تعداد زیادی گسل معکوس و گسل امتداد لغز جایگزین شده است. این موضوع ناشی از همگرایی بین صفحات عربی و اوراسیا با یک آهنگ همگرایی 35-40 میلی متر در سال (بربریان و همکاران، 2001؛ جکسون و مکنزی 1984) است كه بصورت کوتاه‌شدگی در قالب چین خوردگی و گسلش معکوس در پوسته قاره‌ای ایران مشاهده می‌شود. فقط بخشی از این آهنگ همگرایی، صرف فرورانش پوسته اقیانوسی عمان به زیر پوسته قاره‌ای مکران در جنوب ایران می‌گردد. گسلش نرمال در فلات ایران بصورت یک رژیم زمین‌ساختی غالب، شناخته نشده است. البته قبل از گیر افتادن پوسته فلات ایران بین صفحات اوراسیا و عربی و هند امکان فعالیت گسل‌های نرمال وجود داشته است، اما شواهد این حرکت در زمین‌ساخت کنونی با داده‌های جغرافیای دیرینه موجود، قابل دسترسی نیست. فقدان الگوی آنومالی (ناهنجاری) مغناطیسی اقیانوسی در وضعیت کنونی فلات ایران (بواسطه مصرف پوسته اقیانوسی تتیس) و داده‌های دیرینه مغناطیسی محدود، سبب شده است که تعیین و تشخیص طبیعت حرکت قدیمی در امتداد گسل‌ها و بلوک های اصلی ایران بسیار مشکل شود.
برخی از گسل‌های کواترنر ایران بطور مستقیم با زمین‌لرزه‌های شناخته شده بزرگ، مرتبط هستند و پتانسیل ایجاد زمین‌لرزه‌های آینده را نیز دارند ( بربریان 1976). برخی دیگر از گسل‌های کواترنر بطور مستقیم مرتبط با زمین‌لرزه‌های تاریخی و دستگاهی نیستند. به این علت که هنوز مطالعات کاملی (دیرینه لرزه شناختی) در مورد اکثر گسلهای کواترنر ایران صورت نپذیرفته است، لذا این گسلها با یک دیدگاه محافظه کارانه باید بعنوان چشمه‌های ایجاد کننده زمین‌لرزه‌های آینده در نظر گرفته شوند. پژوهشگران علوم زمین بر اساس تاریخچه تحولات ساختمانی - رسوبی، جایگاه زمینساختی، اطلاعات ژئوفیزیکی، داده های زلزله شناسی و ویژگی‌های لرزه‌زمین ساختی، سرزمین ایران را به واحدهای مختلف تقسیم کرده اند. واحدهای لرزه‌زمین ساختی فلات ایران بر اساس یكی از این تقسیم بندی‌ها در شكل 3-2 آورده شده است.
بر اساس مقادیر GPS اندازه­گیری شده، صفحه ایران در حال حاضر با سرعت 23 میلیمتر در سال به جهت شمال صفحه عربی نسبت به صفحه ارواسیا در حال حرکت است (ورنانت و همکاران، 2008؛ موسون و همکاران، 2007). تاکنون بیشتر جابجائی­های رخ داده در کمربند زاگرس و اساساً در گسل­های مرکزی ایران، کوتاه­شدگی­های رشته کوه­های البرز در شمال، کوتاه­شدگی­های عرض کوپه داغ غربی در شمال-شرق و ناحیه فرورانش مکران در جنوب-شرق است.
زلزله عبارتست از لرزش زمین در اثر آزاد سازی سریع انرژی که اغلب موارد در اثر لغزش در امتداد یک گسل در پوسته زمین اتفاق می­افتد. انرژی آزاد شده از محل آزاد شدن آن، که کانون نامیده می­شود، بصورت امواجی در همه جهت‌ها منتشر می­شود. این موج‌ها شباهت بسیار زیادی به امواج ایجاد شده در اثر فروافتادن یک سنگ در آب آرام یک حوضچه دارد. به همان ترتیب که ضربه سنگ باعث به جنبش درآوردن امواج آب میشود، یک زلزله امواج لرزه­ای را ایجاد می­کند که در زمین منتشر می­شوند. با وجود اینکه انرژی آزاد شده با فاصله گرفتن از کانون زلزله به سرعت پراکنده شده و میرا می­شود، ولی ابزارهای بسیار حساسی که در سراسر جهان بمنظور ثبت ارتعاشات پوسته زمین نصب شده اند، آن را حس کرده و ثبت می­کنند.
یک انفجار آتشفشانی و یا انفجار حاصل از یک بمب اتمی قادر به ایجاد زلزله است، ولی این اتفاقات ضعیف بوده و پدیده­ای نادر بشمار می­روند. اما چیزی که باعث بروز یک زلزله مهیب می‌شود حرکت صفحات پوسته کره زمین است. یادآوری میشود که پوسته خارجی کره زمین، بر اساس تئوری زمینساخت صفحه­ای، به تکه­های متعددی شکسته شده است که هرکدام از آنها صفحه یا ورق نام دارند.این صفحات با گذشت میلیونها سال جابجا شده‌اند و در نتیجه برخورد بین صفحات ما شاهد پدیده های زمین شناسی گوناگونی چون کوهزایی،آتشفشانها و ... را هستیم ..هفت صفحه اصلی بر روی پوسته زمین شناخته شده است که همانند یخی که بر روی آب شناور است، این صفحات نیز بر روی لایه های پایینی خود حالت شناوری دارند.
با نگاهی به زلزله های گذشته، مشاهده می‌شود که اغلب زلزله های جهان، منطبق بر مرز صفحات کره زمین می­باشند.جابجائی صفحات نسبت به هم،موجب تجمع تنش در سنگ شده که طی میلیون‌ها سال این تجمع تنش صورت گرفته،حال زمانیکه این تنش وارده از مقاومت سنگها فراتر رود موجب گسیخت سنگ و آزاد شدن انرژی در چند ثانیه میگردد و زلزله رخ میدهد. علم زلزله شناسی و مهندسی زلزله علمی است که با بهره گیری از قوانین حاکم بر طبیعت در راستای کاهش خطر پذیری زلزله گام بر‌‌ می‌دارد.
حوزه زلزله شناسی و مهندسی زلزله
با توجه به اینکه ایران روی یکی از مناطق زلزله خیز و فعال جهان(کمربند زلزله خیز آلپ هیمالیا) قرار گرفته و به صورت متوار دستخوش وقوع این رویداد طبیعی‌‌ می‌شود، گروه زلزله شناسی و مهندسی زلزله این مؤسسه در راستای کاهش خطرپذیری زلزله فعالیت خود را در راستای نیل به این هدف آغاز نمود. در این ارتباط با استفاده از ظرفیت های موجود داخلی و خارجی با نگاهی نو و با بکارگیری روشهای جدید در حال توسعه دادن مطالعات عملیاتی خود در حوزه های مختلف می‌باشد. در راستای نیل به این اهداف و معرفی توانمندی ها، این مؤسسه در نمایشگاه ژئوماتیک 93 و دومین نمایشگاه فناوری های نو و پیشرفته تبریز شرکت نمود و افتخار این را دارد که اولین شرکت خصوصی است که در حوزه زلزله شناسی و مهندسی زلزله فعالیت‌‌ می‌کند.
مقدمه‌ای بر اکتشاف منابع زیرزمینی
بشر همواره از ابتدای تاریخ خلقتش همواره به دنبال بهره گیری از طبیعت برای رفع نیازهای خود بوده است و در شاخه‌های مختلفی در این راستا همت گمارده است. یکی از حوزه‌های بسیار قدیمی بهره گیری از معادن و ذخایر موجود در کره زمین بوده است. تکامل شگرفی را از ابتدای کارش در این حوزه تا به امروز دنبال کرده است. از پیش گویان و ساحران گرفته تا علوم حوزه زمین شناسی و ژئوفیزیک اکتشافی به همراه تمامی شاخه‌های مرتبط با این حوزه.
موقعیت کشور ایران به لحاظ ذخایر معدنی
ایران به لحاظ موقعیت زمین‌شناسی شرایط مطلوبی دارد، چرا که پلیت ایران زمین بر روی صفحات بسیار جوان با پدیده‌های زمین‌شناسی زیادی قرار گرفته است . اکثر زمین‌شناسان بر این باورند که کره زمین 4.5 میلیارد سال از عمرش می‌گذرد و با وجود اینکه قبلا خشکی‌ها یکپارچه بوده، که طی یک فرآیندی خشکی‌ها به صورت صفحات جداگانه در حال نزدیک شدن به هم هستند و در واقع یا به هم برخورد می‌کنند یا از هم دور می‌شوند، که این نقطه اتصال بین صفحه‌ها محل بسیار مساعدی برای تخلیه و تشکیل مواد معدنی است .
نگاه ویژه موسسه سنجش از دور بصیر به مطالعه منابع آب زیر زمینی
باتوجه به روند کاهش بارش‌ها جوی و نگرانی از بروز خشکسالی در کشور این موسسه طیف گسترده‌ایی از مطالعات خود را در راستای ارائه راهکاری برای آن قرار داده است.
یکی از حوزه های فعال در این موسسه حوژه ژئوفیزیک اکتشافی و ارائه راه کارهای نوین و فناورانه برای اکتشاف منابع زیر زمینی می‌باشد. این مؤسسه در راستای اکتشاف منابع زیر زمینی (فلزات و غیرفلزات) خصوصا مطالعه منابع آبی و ایجاد بانک اطلاعاتی منحصر به فرد در ارتباط با ذخایر آبخوان های کشور نگاه ویژه‌ای داشته است، چراکه موضوع آب ومنابع آبی زیرزمینی یکی از موضوعات مهم و جزء چالش‌های اساسی امروز کشور و جهان بوده و بحث های مختلفی را به دنبال خواهد داشت.
تهران، پاسداران، میدان هروی، بلوار پناهی نیا، برج گلزار، طبقه 8، واحد 40
(098) 021-22976915
(098) 021-22943352
(098) 021-22943064
ورود به پنل کاربری
نام کاربری
رمز عبور
لطفاً نام کاربری و رمز عبور را به صورت صحيح وارد نمائيد
قبلاً در وب سایت ثبت نام نکرده اید؟
عضويت در سايترمز عبور را فراموش کرده ام